Bỏ túi cách thoát hiểm khi cháy an toàn và nhanh chóng nhất

Cách thoát hiểm khi cháy thực chất là chuỗi xử lý tình huống đúng đắn chứ không phải phản ứng hoảng loạn. Trong nhiều trường hợp, khí độc và lối thoát bị bít kín khiến việc cố chạy ra ngoài trở nên vô cùng nguy hiểm. Nắm vững kỹ năng nhận biết hướng di chuyển, xử lý khi gặp khói và biết thời điểm cần cố thủ sẽ giúp bạn tự cứu mình trong những tình huống khẩn cấp. 

Xác định lối thoát và hướng di chuyển khi có cháy

Nhận biết hướng có lửa và khói

Khói là dấu hiệu cần được ưu tiên quan sát. Nếu mở cửa phòng mà thấy khói dày đặc tràn vào, bạn không nên bước ra để thử xem có đi được không. Tầm nhìn trong khói có thể giảm rất nhanh, trong khi người thoát nạn dễ mất phương hướng chỉ sau vài mét.

Một nguyên tắc thực tế của cách thoát hiểm khi cháy là luôn tìm hướng có ít khói hơn, nhưng không được hiểu thành việc chạy theo chiều khói đang di chuyển. Khói thường lan qua hành lang, cầu thang, giếng kỹ thuật và các khoảng thông tầng. Nếu bạn thấy khói đang dồn từ một phía, hãy ưu tiên hướng ngược lại và tìm lối thoát khác. Khi chưa chắc chắn về hướng di chuyển, cách thoát hiểm khi cháy an toàn nhất là dừng lại vài giây để quan sát thay vì chạy theo phản xạ.

Vụ cháy chung cư Carina Plaza tại TP.HCM rạng sáng 23/3/2018 là một ví dụ rõ ràng: đám cháy bắt đầu từ một xe máy trong tầng hầm nhưng khói, khí nóng và khí độc lan theo buồng thang lên các tầng trên, khiến 13 người tử vong và hàng chục người bị thương. Theo thông tin điều tra, cửa có chức năng ngăn cháy, ngăn khói bị mở khiến khói lan mạnh hơn; hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động cũng không hoạt động như yêu cầu.

Ưu tiên lối thoát an toàn

Khi bạn có nhiều lựa chọn, thứ tự ưu tiên nên là: lối thoát nạn đã được thiết kế và có khả năng dẫn trực tiếp ra khu vực an toàn, cầu thang bộ còn thông thoáng, lối thoát phụ hoặc cửa thoát hiểm phù hợp; không sử dụng thang máy trong tình huống cháy. Đây là nguyên tắc cốt lõi khi tìm hiểu cách thoát hiểm khi hỏa hoạn, bởi nếu bạn lựa chọn đúng lối ra có thể quyết định khả năng thoát khỏi vùng nguy hiểm. 

Đối với nhà phố, gia đình nên biết ít nhất hai hướng thoát nếu kiến trúc cho phép, chẳng hạn cửa chính ở tầng một và ban công/cửa sổ có phương án tiếp cận cứu hộ ở tầng trên. Đối với chung cư, cần xác định trước vị trí cầu thang bộ, cửa chống cháy và khu vực tập kết. Đừng đợi đến lúc mất điện hoặc hành lang đầy khói mới đi tìm biển EXIT. Xác định trước các vị trí này giúp cách thoát hiểm khi cháy diễn ra chủ động hơn, đặc biệt trong điều kiện mất điện hoặc tầm nhìn bị hạn chế. 

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, trong đó quy định trách nhiệm và yêu cầu về an toàn phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ đối với nhà ở và các loại công trình.

Cách di chuyển an toàn qua khu vực có khói

Hạ thấp người và che mũi miệng

Khi khói xuất hiện, hãy hạ thấp cơ thể, cúi hoặc bò sát sàn tùy mức độ khói và dùng khăn, vải hoặc vật liệu phù hợp để che mũi, miệng. Mục tiêu là giảm lượng khói hít vào và giữ khả năng quan sát ở mức tốt nhất có thể. Trong cách thoát hiểm khi cháy, tư thế di chuyển cần thay đổi theo độ cao và mật độ khói thay vì cố gắng chạy thẳng như trong điều kiện bình thường. 

Tuy nhiên, bạn cần hiểu đúng rằng khăn ướt không phải mặt nạ chống khói. Khăn có thể hỗ trợ che chắn bụi và một phần kích ứng trong thời gian ngắn nhưng không loại bỏ được các khí độc sinh ra từ quá trình cháy. Vì vậy, mọi người không nên nghĩ vì có khăn ướt mà đi sâu vào vùng khói dày.

Nếu phải bò, hãy di chuyển chậm, dùng tay hoặc chân phía trước để kiểm tra vật cản. Trong nhà có nhiều đồ đạc, hành động chạy trong điều kiện tầm nhìn chỉ còn vài chục centimet rất dễ dẫn đến va đập, trượt ngã hoặc đi nhầm hướng.

Hướng dẫn thoát hiểm khi cháy thực tế nên nhớ là: càng khó nhìn, càng phải giảm tốc độ. Mục tiêu là ra khỏi vùng nguy hiểm chứ không phải đạt tốc độ chạy cao nhất.

Kiểm tra cửa trước khi mở

Trước khi mở cửa, bạn hãy quan sát khe cửa xem có khói lọt qua không. Có thể dùng mu bàn tay kiểm tra nhiệt độ của cánh cửa hoặc khu vực tay nắm thay vì áp lòng bàn tay vào.

Nếu cửa nóng bất thường, có khói tràn qua khe hoặc nghe tiếng lửa cháy rõ phía bên kia, không nên mở cửa.

Nếu cửa không có dấu hiệu nguy hiểm, mở từ từ và giữ cơ thể lệch sang một bên để tránh đứng trực diện phía sau cửa. Nếu khói tràn mạnh vào ngay khi cửa mở, đóng cửa lại và chuyển sang phương án khác.

Đây là một trong những điểm quan trọng của cách thoát hiểm khi cháy nhưng thường bị bỏ qua. Cửa đóng kín có thể làm chậm quá trình khói xâm nhập. Ngược lại, cánh cửa mở giữa phòng và hành lang có thể tạo điều kiện cho khói lan vào nhanh hơn.

Xem thêm: Thiết bị cứu hỏa nhà xưởng và những lưu ý khi lắp đặt, sử dụng

Xử lý khi đường thoát bị chặn

Tìm lối thoát thay thế

Người dân kiểm tra cầu thang bộ thứ hai nếu công trình có nhiều buồng thang. Với nhà phố, có thể tìm cửa sau, sân thượng hoặc ban công tùy thiết kế và khả năng tiếp cận của lực lượng cứu hộ.

Tuyệt đối không tự ý nhảy từ ban công hoặc cửa sổ ở độ cao lớn chỉ vì hoảng loạn. Độ cao càng lớn, nguy cơ chấn thương hoặc tử vong khi tiếp đất càng cao. Nếu không còn lối ra an toàn, phương án phù hợp có thể là cố thủ trong một căn phòng có cửa đóng kín, bạn nên báo vị trí cho lực lượng cứu hộ và tạo tín hiệu từ cửa sổ hoặc ban công. Trong trường hợp này, cách thoát hiểm khi cháy không còn là tìm đường ra bằng mọi giá mà là lựa chọn vị trí có khả năng bảo vệ cơ thể khỏi khói và lửa tốt hơn. 

Nếu có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người hạn chế khả năng di chuyển, cần ưu tiên đưa họ ra khỏi khu vực nguy hiểm trước khi khói trở nên dày đặc. Không nên tách nhóm nếu điều đó khiến một thành viên không thể tự tìm đường.

Ngăn khói xâm nhập

Khi bạn không thể thoát ra ngoài, đóng cửa phòng là việc cần làm ngay. Dùng khăn, vải hoặc vật liệu sẵn có để giảm khe hở phía dưới cửa và những vị trí khói đang lọt vào. Nếu có cửa sổ, chỉ mở khi điều kiện bên ngoài an toàn và không khiến khói từ bên ngoài tràn ngược vào.

Sau đó, gọi lực lượng cứu nạn, cứu hộ và thông báo chính xác vị trí: tầng nào, căn nào, phòng nào, có bao nhiêu người và tình trạng hiện tại. Nếu điện thoại còn pin, hạn chế gọi nhiều lần không cần thiết; hãy giữ thiết bị sẵn sàng để nhận hướng dẫn hoặc cuộc gọi từ lực lượng cứu hộ.

Không nên trốn trong phòng kín mà không phát tín hiệu. Có thể dùng đèn pin điện thoại, vẫy khăn sáng màu tại cửa sổ hoặc ban công khi có thể thực hiện mà không mở đường cho khói xâm nhập.

Cách thoát hiểm khi cháy trong trường hợp bị mắc kẹt vì vậy không đồng nghĩa với phải tìm mọi cách lao ra ngoài. Có những tình huống đóng cửa, ngăn khói và chờ cứu hộ lại là phương án ít rủi ro hơn.

Những sai lầm cần tránh khi thoát hiểm

Ba sai lầm dưới đây đặc biệt nguy hiểm vì chúng thường xuất phát từ phản xạ rất tự nhiên: muốn đi nhanh hơn, muốn lấy lại đồ đạc hoặc muốn tìm đường ngắn nhất. Nắm rõ những lỗi này cũng là một phần quan trọng trong cách thoát hiểm khi cháy, bởi nhiều trường hợp nguy hiểm không xuất phát trực tiếp từ ngọn lửa mà từ quyết định sai trong lúc hoảng loạn. 

Sai lầm	Vì sao nguy hiểm?	Cách xử lý đúng
Dùng thang máy	Mất điện, dừng giữa tầng hoặc mở cửa tại tầng đang có khói/lửa; người bên trong gần như không có khả năng tự thoát nhanh	Dùng cầu thang bộ và lối thoát nạn được chỉ dẫn
Quay lại lấy tài sản	Chỉ vài chục giây quay lại có thể khiến người thoát nạn gặp khói dày hơn, mất đường về hoặc bị lửa chặn	Bỏ lại điện thoại, giấy tờ, tiền và tài sản nếu đã ở trong quá trình thoát nạn
Chạy vào khu vực có khói	Khói làm giảm tầm nhìn, gây hoảng loạn và có thể chứa khí độc; người thoát nạn dễ mất phương hướng	Đổi hướng, tìm lối khác; nếu không còn lối an toàn, đóng cửa ngăn khói và báo vị trí

Cách thoát hiểm khi cháy cần được chuẩn bị trước bằng kiến thức, thói quen quan sát và phương án thoát nạn cụ thể cho từng không gian. Khi cháy xảy ra, hãy ưu tiên tính mạng, không dùng thang máy, không quay lại lấy tài sản, không chạy vào vùng khói dày và luôn sẵn sàng chuyển sang phương án cố thủ nếu đường thoát không còn an toàn.

Bình chữa cháy phù hợp có thể giúp xử lý đám cháy nhỏ ngay từ giai đoạn đầu, nhưng khi lửa đã phát triển hoặc khói lan nhanh, mục tiêu quan trọng nhất vẫn là thoát nạn an toàn. Vì vậy, bên cạnh trang bị thiết bị PCCC, mỗi gia đình nên chủ động kiểm tra lối thoát, đèn chỉ dẫn, nguồn điện và vị trí các thiết bị cần thiết để khi sự cố xảy ra, mọi thành viên đều phải nắm được kỹ năng thoát hiểm khi cháy, biết mình cần đi đâu và phải làm gì.

Bảo hộ Sanboo hướng đến giải pháp PCCC phù hợp với điều kiện sử dụng thực tế của nhà phố, căn hộ và các không gian dân dụng. Thay vì tập trung vào mua thiết bị, người dùng có thể chủ động xây dựng một hệ thống an toàn gồm phương tiện chữa cháy ban đầu, thiết bị cảnh báo và phương án thoát nạn phù hợp. Đây cũng là cách biến kiến thức về cách thoát hiểm khi cháy thành sự chuẩn bị cụ thể, giúp gia đình có thêm cơ hội xử lý đúng trong những phút đầu tiên của sự cố.