Những cách phòng chống cháy nổ nhiều gia đình thường bỏ qua

Phòng chống cháy nổ là vấn đề được nhiều gia đình quan tâm hơn trong những năm gần đây khi số vụ cháy nhà dân vẫn liên tục xảy ra tại các khu dân cư, nhà phố và chung cư. Điều đáng chú ý là phần lớn các vụ cháy không xuất phát từ những nguyên nhân quá phức tạp mà bắt đầu từ những thói quen sinh hoạt quen thuộc như sử dụng điện quá tải, quên tắt bếp hoặc để vật liệu dễ cháy gần nguồn nhiệt.

Theo thống kê của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, sự cố liên quan đến điện thường nằm trong nhóm nguyên nhân hàng đầu gây cháy tại nhà ở dân dụng, chiếm khoảng 60% số vụ cháy có xác định nguyên nhân trong nhiều giai đoạn thống kê. Điều này cho thấy việc phòng chống cháy nổ không chỉ dừng lại ở việc trang bị bình chữa cháy mà còn cần bắt đầu từ việc nhận diện sớm các nguy cơ cháy trong nhà, đặc biệt là các sự cố quá tải điện, chập mạch và thiết bị điện xuống cấp. 

1. Những nguy cơ cháy nổ thường xuất hiện ngay trong gia đình

1.1. Thiết bị điện sử dụng hằng ngày có thể trở thành nguồn cháy

Tivi, điều hòa, máy nước nóng, bếp từ hay bộ sạc điện thoại đều là những thiết bị quen thuộc trong mỗi gia đình. Tuy nhiên, đây cũng là những thiết bị có thể trở thành nguồn phát sinh cháy nếu hệ thống điện gặp sự cố hoặc thiết bị đã xuống cấp sau thời gian dài sử dụng.

Theo thống kê từ Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, sự cố điện chiếm khoảng 62–74% số vụ cháy có xác định nguyên nhân trong một số giai đoạn thống kê gần đây. Trong đó, các lỗi phổ biến không đến từ việc thiết bị điện hỏng hoàn toàn mà chủ yếu xuất phát từ tình trạng ổ cắm quá tải, dây dẫn xuống cấp, đấu nối điện không đúng kỹ thuật hoặc sử dụng thiết bị vượt quá khả năng chịu tải của hệ thống điện trong nhà.

Trong các đợt nắng nóng cao điểm, nhu cầu tiêu thụ điện của nhiều hộ gia đình có thể tăng khoảng 20–30% so với ngày thường do thời gian sử dụng điều hòa và thiết bị làm mát kéo dài hơn. 

1.2. Khu vực bếp luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro cháy nổ

Bếp là nơi tập trung nhiều nguồn nhiệt nhất trong nhà. Ngoài bếp gas hoặc bếp từ, khu vực này còn có lò vi sóng, nồi chiên không dầu, lò nướng và nhiều thiết bị điện công suất lớn khác.

Đặc biệt, dầu ăn có thể đạt nhiệt độ bắt cháy khi vượt khoảng 300°C, vì vậy việc để bếp hoạt động không giám sát trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ xảy ra cháy trong khu vực bếp. Khi ngọn lửa xuất hiện, các vật liệu xung quanh như khăn lau, hộp giấy hoặc lớp dầu mỡ tích tụ trên máy hút mùi có thể khiến đám cháy lan rộng nhanh hơn.

Bên cạnh sự cố điện, bất cẩn khi sử dụng nguồn lửa và nguồn nhiệt cũng là một trong những nguyên nhân phổ biến gây cháy nhà dân, thường chiếm khoảng 15–20% số vụ cháy có xác định nguyên nhân. Trong nhóm này, khu vực bếp luôn là vị trí có nguy cơ cao nhất do thường xuyên phát sinh nhiệt độ lớn trong quá trình nấu nướng.

1.3. Những vật dụng dễ cháy mà nhiều người không để ý

Nhiều gia đình tập trung kiểm soát nguồn lửa nhưng lại bỏ qua các vật liệu dễ cháy trong nhà. Thực tế, rèm cửa, sofa vải, nệm mút, giấy carton, quần áo hoặc đồ nhựa đều có khả năng bắt lửa nhanh và tạo ra lượng khói lớn khi cháy.

Điều nguy hiểm là các vật dụng này thường được đặt gần ổ cắm điện, thiết bị điện hoặc khu vực bếp. Chỉ cần một sự cố nhỏ xảy ra, đám cháy có thể lan rộng nhanh hơn rất nhiều so với dự đoán.

Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia PCCC khuyến nghị các gia đình nên rà soát lại cách bố trí đồ đạc trong nhà như một biện pháp phòng chống cháy nổ đơn giản nhưng hiệu quả.

2. Những cách phòng chống cháy nổ nhiều gia đình thường bỏ qua

2.1. Không kiểm tra ổ cắm và dây điện định kỳ

Nhiều người chỉ chú ý đến hệ thống điện khi đã xuất hiện sự cố. Trong khi đó, các dấu hiệu mất an toàn thường xuất hiện từ rất sớm như ổ cắm nóng bất thường, dây điện đổi màu, lớp cách điện bong tróc hoặc Aptomat thường xuyên tự ngắt.

Đối với những ngôi nhà đã sử dụng trên 10 năm, nguy cơ xuống cấp của hệ thống điện thường cao hơn đáng kể. Theo khuyến nghị từ các đơn vị kỹ thuật điện, hệ thống dây dẫn trong nhà nên được kiểm tra sau khoảng 10–15 năm sử dụng hoặc sớm hơn nếu thường xuyên chịu tải lớn. Nếu các điểm tiếp xúc điện bị lỏng hoặc dây dẫn không còn đảm bảo chất lượng, nhiệt lượng có thể tích tụ trong thời gian dài và làm tăng nguy cơ cháy trong nhà. 

Theo khuyến nghị của nhiều đơn vị kỹ thuật điện, hệ thống dây dẫn trong nhà nên được kiểm tra hoặc đánh giá lại sau khoảng 10–15 năm sử dụng. Đối với những gia đình thường xuyên sử dụng điều hòa, máy nước nóng hoặc nhiều thiết bị công suất lớn cùng lúc, việc kiểm tra định kỳ càng cần được thực hiện thường xuyên hơn.

Bảng: Các dấu hiệu bất thường cần xử lý ngay

Hạng mục	Dấu hiệu cảnh báo
Ổ cắm điện	Nóng bất thường, đổi màu
Dây điện	Nứt vỏ, bong tróc cách điện
Aptomat	Tự ngắt nhiều lần
Thiết bị điện	Có mùi khét hoặc phát nhiệt mạnh
Ổ điện kéo dài	Cắm nhiều thiết bị công suất lớn

2.2. Để thiết bị điện hoạt động khi không có người giám sát

Đây là thói quen khá phổ biến trong nhiều gia đình hiện nay. Trong đó, các thiết bị có công suất lớn như máy nước nóng (khoảng 2.500–4.500W), bếp từ (khoảng 1.800–2.200W) hoặc điều hòa (khoảng 1.000–1.500W) cần được kiểm tra kỹ hơn do tạo ra mức tải điện lớn trong quá trình vận hành. 

Khi thiết bị phát sinh lỗi kỹ thuật hoặc quá nhiệt, sự cố thường bắt đầu từ quy mô rất nhỏ nên khó phát hiện ngay. Nếu không được xử lý kịp thời, đám cháy có thể lan sang các vật liệu dễ cháy xung quanh và gây thiệt hại nghiêm trọng.

Ngắt nguồn các thiết bị không cần thiết trước khi đi ngủ hoặc trước khi ra khỏi nhà là một trong những biện pháp phòng chống cháy nổ đơn giản nhưng mang lại hiệu quả rất lớn cho an toàn cháy nổ gia đình.

3. Những thói quen đơn giản giúp giảm nguy cơ cháy trong nhà

3.1. Tắt và ngắt nguồn các thiết bị không cần thiết

Nhiều thiết bị điện vẫn tiêu thụ điện năng ngay cả khi đã tắt bằng điều khiển từ xa. Trong thời gian dài, các thiết bị này vẫn có thể sinh nhiệt và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Việc ngắt hoàn toàn nguồn điện đối với máy nước nóng, bếp điện, bộ sạc hoặc các thiết bị không sử dụng thường xuyên không chỉ giúp tiết kiệm điện mà còn góp phần giảm nguy cơ cháy trong nhà. Đây là thói quen đơn giản nhưng có thể giúp hạn chế đáng kể các sự cố điện phát sinh ngoài ý muốn.

3.2. Sắp xếp vật liệu dễ cháy cách xa nguồn nhiệt

Một nguyên tắc quan trọng trong an toàn cháy nổ gia đình là không đặt các vật liệu dễ cháy gần nguồn nhiệt hoặc thiết bị điện. Các vật dụng như giấy tờ, rèm cửa, thùng carton hoặc khăn vải nên được bố trí cách xa khu vực bếp, ổ cắm điện và thiết bị sinh nhiệt. Việc sắp xếp lại không gian sống hợp lý có thể giúp giảm đáng kể khả năng lan cháy nếu sự cố xảy ra.

Nhiều trường hợp đám cháy ban đầu chỉ xuất hiện tại một ổ cắm điện nhưng đã nhanh chóng lan rộng do gặp các vật liệu dễ cháy xung quanh.

3.3. Tạo lối thoát hiểm thông thoáng trong nhà

Không ít gia đình tận dụng cầu thang, hành lang hoặc ban công làm nơi chứa đồ. Tuy nhiên đây lại là những khu vực đóng vai trò quan trọng khi cần thoát hiểm.

Theo các hướng dẫn an toàn PCCC, mỗi gia đình nên chuẩn bị tối thiểu 1 lối thoát chính và 1 phương án thoát hiểm dự phòng, đặc biệt đối với nhà phố nhiều tầng hoặc căn hộ chung cư. Duy trì lối thoát hiểm thông thoáng là một trong những nguyên tắc cơ bản của phòng chống cháy nổ nhưng lại thường bị bỏ qua trong sinh hoạt hằng ngày.

4. Nếu xảy ra cháy, gia đình bạn đã sẵn sàng chưa?

4.1. Những vật dụng cần chuẩn bị để xử lý đám cháy ban đầu

Bên cạnh việc giảm nguy cơ cháy trong nhà, mỗi gia đình cũng nên chuẩn bị một số thiết bị PCCC cơ bản để hỗ trợ xử lý sự cố khi đám cháy mới phát sinh.

Bảng: Danh mục thiết bị PCCC thiếu yếu cần trang bị cho nhà ở

Thiết bị PCCC	Vai trò
Bình chữa cháy xách tay	Dập tắt đám cháy ban đầu
Đầu báo khói	Phát hiện khói sớm
Chuông báo cháy	Cảnh báo người trong nhà
Đèn sự cố	Hỗ trợ thoát hiểm khi mất điện
Mặt nạ lọc khói	Hạn chế hít phải khói độc

Theo nhiều chuyên gia PCCC, 3–5 phút đầu tiên thường được xem là “thời gian vàng” để xử lý đám cháy mới phát sinh. Nếu được phát hiện sớm và có sẵn thiết bị PCCC phù hợp, khả năng khống chế đám cháy sẽ cao hơn rất nhiều so với khi ngọn lửa đã lan sang các khu vực khác.

4.2. Cách thoát hiểm an toàn khi nhà có trẻ nhỏ và người lớn tuổi

Trẻ em và người cao tuổi thường là những đối tượng gặp nhiều khó khăn nhất khi xảy ra hỏa hoạn. Khả năng phản ứng chậm và hạn chế trong việc di chuyển khiến họ cần được hỗ trợ nhiều hơn khi thoát nạn.

Các gia đình nên xác định trước người hỗ trợ trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi trong trường hợp khẩn cấp. Đồng thời, mọi thành viên cần được hướng dẫn cách di chuyển thấp người khi gặp khói và biết vị trí các lối thoát hiểm trong nhà.

4.3. Vì sao mỗi gia đình nên có một phương án thoát nạn riêng?

Mỗi ngôi nhà có thiết kế khác nhau nên phương án thoát nạn cũng không giống nhau. Nhà phố nhiều tầng, căn hộ chung cư hay nhà cấp bốn đều có những đặc điểm riêng về lối đi và hướng thoát hiểm.

Các chuyên gia PCCC khuyến nghị mỗi gia đình nên xác định trước ít nhất một lối thoát chính và một lối thoát dự phòng. Việc chuẩn bị trước phương án sẽ giúp các thành viên phản ứng nhanh hơn và hạn chế tình trạng hoảng loạn khi có cháy xảy ra.

5. Những biện pháp phòng chống cháy nổ nên thực hiện ngay từ hôm nay

5.1. Chủ động kiểm tra nguy cơ cháy trong nhà mỗi tháng

Thay vì đợi đến khi xuất hiện hư hỏng, các gia đình nên dành thời gian kiểm tra hệ thống điện, ổ cắm, Aptomat và các thiết bị công suất lớn ít nhất mỗi tháng một lần.

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như dây điện nóng, ổ cắm đổi màu hoặc thiết bị phát sinh mùi khét sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ cháy trong nhà. Theo khuyến cáo của các chuyên gia an toàn cháy nổ, kiểm tra định kỳ các vị trí có nguy cơ cao mỗi tháng một lần là biện pháp đơn giản giúp phát hiện sớm lỗi kỹ thuật và hạn chế thiệt hại nếu sự cố xảy ra. 

Xem thêm: 7 cách kiểm tra an toàn cháy nổ trong nhà chỉ 5 phút

5.2. Xây dựng ý thức an toàn cháy nổ cho cả gia đình

Phòng chống cháy nổ sẽ hiệu quả hơn khi trở thành thói quen của tất cả các thành viên trong gia đình. Trẻ em cần được hướng dẫn nhận biết tín hiệu báo cháy, người lớn cần biết sử dụng bình chữa cháy và mọi người đều nên nắm được phương án thoát hiểm cơ bản.

Bên cạnh việc duy trì các thói quen phòng chống cháy nổ hằng ngày, nhiều gia đình hiện nay cũng bắt đầu quan tâm hơn đến các giải pháp hỗ trợ phát hiện cháy sớm nhằm tăng khả năng cảnh báo khi sự cố xảy ra. Với kinh nghiệm trong lĩnh vực PCCC, Bảo hộ Sanboo hiện cung cấp nhiều giải pháp hỗ trợ an toàn cho gia đình như đầu báo khói, chuông cảnh báo và các thiết bị PCCC phù hợp cho nhà ở, căn hộ và cửa hàng.