Cách chống ngạt khói khi cháy: Cẩm nang xử lý khi nhà có hỏa hoạn

Cách chống ngạt khói khi cháy là kỹ năng quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ thương vong khi hỏa hoạn xảy ra. Thực tế cho thấy, phần lớn nạn nhân trong các vụ cháy không tử vong do bỏng mà do hít phải khói độc và thiếu oxy. Chỉ trong vài phút đầu, lượng khí CO cùng nhiều chất độc khác có thể khiến con người mất phương hướng, bất tỉnh hoặc ngừng hô hấp nếu không xử lý đúng cách. Vì vậy, trang bị kiến thức về cách chống ngạt khói khi cháy sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân, hỗ trợ người xung quanh và tăng cơ hội thoát nạn an toàn.

1. Cách chống ngạt khói khi cháy cần thực hiện ngay khi phát hiện hỏa hoạn

Khi phát hiện dấu hiệu cháy như mùi khét, khói bốc lên hoặc chuông báo cháy kích hoạt, phản ứng trong những phút đầu sẽ quyết định khả năng thoát hiểm. Thay vì hoảng loạn, mỗi người cần bình tĩnh đánh giá tình huống và áp dụng cách chống ngạt khói khi cháy phù hợp để hạn chế hít phải khí độc.

1.1. Vì sao khói là mối nguy hiểm lớn hơn cả ngọn lửa?

Nhiều người thường nghĩ lửa là yếu tố gây nguy hiểm nhất trong hỏa hoạn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khói mới là nguyên nhân dẫn đến phần lớn các ca tử vong.

Trong quá trình cháy, nhiều loại vật liệu như nhựa, gỗ công nghiệp, cao su, vải hoặc sơn sẽ sinh ra hàng loạt khí độc, gồm:

• Khí CO làm giảm khả năng vận chuyển oxy trong máu.
• Khí CO₂ khiến nồng độ oxy trong không khí giảm nhanh.
• Khí HCN và các hợp chất hữu cơ gây tổn thương hệ hô hấp.
• Bụi mịn và muội than làm cản trở tầm nhìn.

Khi hít phải hỗn hợp khí này, cơ thể dễ xuất hiện các biểu hiện như:

• Cay mắt, chảy nước mắt.
• Khó thở, tức ngực.
• Chóng mặt, mất phương hướng.
• Buồn nôn hoặc ngất xỉu.

  

Hiểu rõ tác hại của khói sẽ giúp mỗi người chủ động thực hiện cách chống ngạt khói khi cháy ngay từ những giây đầu tiên thay vì chỉ tập trung tránh ngọn lửa.

Thành phần trong khói	Tác động đến cơ thể
Khí CO	Gây thiếu oxy, mất ý thức
Khí CO₂	Làm giảm lượng oxy hít vào
Khí HCN	Ảnh hưởng hệ thần kinh và hô hấp
Bụi mịn, muội than	Cản tầm nhìn, kích ứng đường thở

1.2. Những nguyên tắc giúp hạn chế hít phải khói độc

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của cách chống ngạt khói khi cháy là hạn chế tối đa lượng khói đi vào phổi.

Trước tiên, hãy dùng khăn ẩm, khẩu trang nhiều lớp hoặc mảnh vải sạch che kín mũi và miệng. Khăn ẩm không thể lọc hoàn toàn khí độc nhưng có thể giữ lại một phần bụi và làm giảm nhiệt của luồng khí hít vào.

Tiếp theo, cần hạ thấp người khi di chuyển. Khói nóng luôn bốc lên phía trên, trong khi lớp không khí gần mặt sàn thường ít khói hơn. Vì vậy, tư thế cúi thấp hoặc bò sát nền nhà sẽ giúp hô hấp dễ dàng hơn.

Ngoài ra, nên đóng cửa những khu vực chưa bị cháy để hạn chế tốc độ lan truyền của khói. Nếu mở cửa, hãy kiểm tra nhiệt độ bằng mu bàn tay trước khi mở hoàn toàn nhằm tránh luồng lửa hoặc khí nóng bất ngờ tràn vào.

1.3. Các bước bảo vệ đường hô hấp và di chuyển an toàn

Để áp dụng cách chống ngạt khói khi cháy hiệu quả, hãy thực hiện theo trình tự sau:

• Bình tĩnh xác định nguồn khói và vị trí đám cháy.
• Che kín mũi, miệng bằng khăn ẩm hoặc thiết bị lọc khói.
• Hạ thấp trọng tâm cơ thể khi di chuyển.
• Quan sát biển chỉ dẫn thoát hiểm.
• Di chuyển nhanh nhưng không chen lấn, xô đẩy.
• Hỗ trợ trẻ nhỏ, người già và người khuyết tật nếu điều kiện cho phép.

Thực hiện đầy đủ các bước trên sẽ nâng cao hiệu quả của cách chống ngạt khói khi cháy, đồng thời hạn chế nguy cơ mất phương hướng trong môi trường thiếu ánh sáng.

2. Cách thoát hiểm khi có nhiều khói trong nhà, chung cư và nơi làm việc

Sau khi đã bảo vệ đường hô hấp, bước tiếp theo là lựa chọn phương án thoát nạn phù hợp. Cách thoát hiểm khi có nhiều khói cần được thực hiện linh hoạt theo từng loại công trình, đồng thời kết hợp với cách chống ngạt khói khi cháy để đảm bảo an toàn tối đa.

2.1. Cách xác định lối thoát hiểm an toàn

Ưu tiên sử dụng cầu thang bộ hoặc lối thoát hiểm đã được thiết kế cho tình huống khẩn cấp. Nếu có nhiều lựa chọn, hãy chọn hướng ít khói nhất và tránh khu vực có nhiệt độ cao.

Khi mở cửa, nên kiểm tra bằng mu bàn tay. Nếu cửa nóng bất thường, nhiều khả năng phía bên kia đang có cháy lớn. Trong trường hợp đó, hãy tìm lối đi khác thay vì cố mở cửa.

Áp dụng đúng cách chống ngạt khói khi cháy trong quá trình di chuyển sẽ giúp giảm đáng kể lượng khí độc hít vào.

2.2. Kỹ năng di chuyển trong khu vực có nhiều khói

Khi khói bao phủ hành lang hoặc cầu thang, cần giữ bình tĩnh và thực hiện đúng kỹ thuật.

Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Luôn cúi thấp hoặc bò sát nền.
• Bám theo tường để định hướng.
• Di chuyển theo hàng, tránh chen lấn.
• Không quay lại lấy tài sản.
• Quan sát biển báo thoát hiểm nếu còn nhìn thấy.

2.3. Những điều tuyệt đối không nên làm khi thoát nạn

Bên cạnh việc thực hiện đúng cách chống ngạt khói khi cháy, nhiều sai lầm có thể khiến nguy cơ gặp nạn tăng lên.

Người dân cần tránh:

• Sử dụng thang máy khi tòa nhà xảy ra cháy.
• Chạy ngược chiều dòng người đang thoát hiểm.
• Hét lớn liên tục khiến mất sức và hít nhiều khói hơn.
• Trốn vào phòng kín mà không có phương án liên lạc.
• Dừng lại quay video hoặc chụp ảnh hiện trường.

Chỉ một quyết định sai trong thời điểm khẩn cấp cũng có thể khiến khả năng thoát nạn giảm đáng kể. Vì vậy, mỗi người nên thường xuyên tìm hiểu cách chống ngạt khói khi cháy, ghi nhớ lối thoát hiểm tại nơi sinh sống và nơi làm việc để chủ động ứng phó khi sự cố bất ngờ xảy ra.

3. Làm gì khi bị mắc kẹt trong phòng đầy khói?

Làm gì khi bị mắc kẹt trong phòng đầy khói? Đây là câu hỏi được nhiều người quan tâm khi hỏa hoạn xảy ra tại chung cư, nhà ở hoặc văn phòng. Trong tình huống không thể tiếp cận lối thoát hiểm, ưu tiên hàng đầu là hạn chế khói xâm nhập vào phòng, giữ bình tĩnh và áp dụng cách chống ngạt khói khi cháy để kéo dài thời gian chờ lực lượng cứu hộ.

3.1. Cách ngăn khói xâm nhập vào phòng

Nếu không thể rời khỏi phòng, hãy nhanh chóng đóng cửa để hạn chế khói lan vào bên trong. Tiếp theo, sử dụng khăn ướt, chăn, quần áo hoặc băng dính bịt kín các khe cửa, khe thông gió nhằm giảm lượng khói lọt vào phòng.

Trong trường hợp có điều hòa trung tâm, nên tắt hệ thống để tránh hút khói từ khu vực cháy sang những không gian khác.

Đồng thời, hãy di chuyển đến vị trí gần cửa sổ hoặc ban công có không khí lưu thông tốt hơn. Đây cũng là một trong những cách chống ngạt khói khi cháy được lực lượng cứu nạn khuyến cáo trong nhiều tình huống thực tế.

Tình huống	Cách xử lý phù hợp
Khói bắt đầu tràn vào phòng	Đóng kín cửa, chèn kín khe hở
Có điều hòa đang hoạt động	Tắt ngay hệ thống thông gió
Có cửa sổ hoặc ban công	Di chuyển đến vị trí thông thoáng
Khói ngày càng dày	Hạ thấp người để hít thở dễ hơn

3.2. Phát tín hiệu để lực lượng cứu hộ xác định vị trí

Sau khi bảo đảm không gian tạm thời an toàn, hãy gọi số 114 và cung cấp chính xác địa chỉ, số tầng, số phòng cùng số người đang mắc kẹt.

Nếu không thể gọi điện, hãy sử dụng đèn pin, khăn sáng màu hoặc vẫy tay tại cửa sổ để phát tín hiệu. Ban đêm có thể bật đèn điện thoại hoặc đèn pin theo từng nhịp để lực lượng cứu hộ dễ quan sát.

3.3. Những việc cần làm trong thời gian chờ được giải cứu

Trong lúc chờ hỗ trợ, hãy tiếp tục áp dụng cách chống ngạt khói khi cháy nhằm giảm nguy cơ ngạt khói.

Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Luôn giữ tư thế thấp sát mặt sàn.
• Che kín mũi và miệng bằng khăn ẩm.
• Theo dõi tình trạng khói trong phòng.
• Giữ điện thoại còn pin để liên lạc với lực lượng cứu hộ.
• Trấn an trẻ nhỏ, người lớn tuổi và những người xung quanh.

Nếu cửa phòng vẫn còn an toàn, tuyệt đối không tự ý mở khi chưa xác định được tình hình bên ngoài. Khói nóng và ngọn lửa có thể tràn vào rất nhanh, làm tăng mức độ nguy hiểm.

Xem thêm: Những sai lầm khi thoát hiểm chung cư khi xảy ra cháy nổ mà 90% cư dân đều lầm tưởng

4. Chủ động phòng ngừa nguy cơ ngạt khói khi cháy

4.1. Trang bị các thiết bị hỗ trợ thoát nạn cần thiết

Một số thiết bị nên có tại nhà ở, văn phòng và nhà xưởng gồm:

• Mặt nạ lọc khói.
• Bình chữa cháy xách tay.
• Đầu báo khói.
• Đèn chiếu sáng sự cố.
• Đèn Exit chỉ dẫn lối thoát hiểm.
• Thang dây thoát hiểm đối với nhà cao tầng.
• Bộ dụng cụ phá cửa khẩn cấp khi cần thiết.

  

4.2. Xây dựng kỹ năng và kế hoạch thoát hiểm cho gia đình, doanh nghiệp

Một kế hoạch ứng phó rõ ràng sẽ giúp mọi người phối hợp hiệu quả khi xảy ra cháy.

Nội dung nên bao gồm:

• Xác định ít nhất hai lối thoát hiểm.
• Quy định điểm tập kết sau khi ra ngoài.
• Phân công người hỗ trợ trẻ nhỏ và người cao tuổi.
• Tổ chức diễn tập định kỳ để rèn luyện phản xạ.

Khi tất cả thành viên đều hiểu cách chống ngạt khói khi cháy, khả năng xử lý tình huống sẽ chủ động hơn, hạn chế tâm lý hoảng loạn.

4.3. Thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống phòng cháy chữa cháy

Hỏa hoạn luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường, trong đó khói độc là nguyên nhân gây thương vong hàng đầu. Trang bị kiến thức về cách chống ngạt khói khi cháy, nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm và rèn luyện kỹ năng thoát nạn sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân cũng như những người xung quanh. 

Sanboo là đơn vị cung cấp đa dạng các giải pháp bảo hộ lao động, từ mặt nạ lọc khói, dây đai an toàn đến nhiều trang thiết bị phục vụ thi công và cứu hộ. Sản phẩm được lựa chọn theo tiêu chuẩn chất lượng, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và người sử dụng trong nhiều lĩnh vực. Bên cạnh đó, Sanboo còn phân phối nhiều thiết bị PCCC như bình chữa cháy, đầu báo khói, đèn Exit, đèn sự cố cùng các phụ kiện chuyên dụng, góp phần hỗ trợ xây dựng môi trường làm việc và sinh hoạt an toàn hơn trước nguy cơ hỏa hoạn.