Trong tình huống khẩn cấp, thiết bị thoát hiểm khi cháy hoạt động như thế nào?

Thiết bị thoát hiểm khi cháy là công cụ quan trọng nhất để bảo vệ tính mạng khi hỏa hoạn xảy ra, đặc biệt là tại các chung cư và nhà cao tầng. Hiện nay, do mật độ dân cư đông và nguy cơ chập điện tăng cao, trang bị các thiết bị này là bắt buộc theo quy chuẩn PCCC. Khi xảy ra cháy, đây chính là yếu tố quyết định giúp người bị nạn vượt qua khói độc và thoát thân an toàn trong những phút đầu tiên.

Thiết bị thoát hiểm khi cháy hoạt động như thế nào trong tình huống khẩn cấp?

Cơ chế kích hoạt khi có khói, nhiệt hoặc mất điện

Trong một vụ cháy, yếu tố nguy hiểm chính không phải là lửa mà là khói độc và khí CO. Thiết bị thoát hiểm khi cháy hiện đại thường tích hợp cơ chế phản ứng thụ động hoặc bán chủ động, nghĩa là tự hoạt động khi có tác động từ môi trường.

Ở các hệ thống tòa nhà, cảm biến khói sẽ kích hoạt báo động khi nồng độ khói đạt ngưỡng khoảng 0.05-0.2 dB/m theo tiêu chuẩn EN54. Đồng thời, hệ thống chiếu sáng sự cố chuyển sang chế độ pin dự phòng trong vòng dưới 1 giây khi mất điện.

Một số loại thiết bị thoát hiểm khi cháy cá nhân như mặt nạ lọc khói hoạt động theo nguyên lý lọc than hoạt tính, loại bỏ đến 80-95% khí độc thông thường như CO, HCN trong thời gian sử dụng từ 15-60 phút tùy loại.

Cách thiết bị hỗ trợ người thoát nạn trong điều kiện nguy hiểm

Trong môi trường khói dày đặc, tầm nhìn có thể giảm xuống dưới 1 mét chỉ sau 3-5 phút. Lúc này, thiết bị thoát hiểm khi cháy giúp người dùng định hướng và duy trì khả năng hô hấp.

Ví dụ, dây thoát hiểm cá nhân chịu tải từ 200-450 kg cho phép người dân di chuyển từ tầng cao xuống mặt đất an toàn. Một số thiết bị thoát hiểm khi cháy còn tích hợp cơ chế giảm tốc tự động, giúp tốc độ rơi không vượt quá 1.5 m/s, hạn chế chấn thương.

Sự phối hợp với hệ thống báo cháy và đèn thoát hiểm

Trong hệ thống PCCC tiêu chuẩn, thiết bị thoát hiểm khi cháy luôn hoạt động đồng bộ với hệ thống báo cháy trung tâm theo QCVN 06:2022/BXD. Khi báo cháy kích hoạt, đèn exit và chỉ dẫn hành lang sẽ bật sáng với độ rọi tối thiểu 1 lux tại sàn.

Sự phối hợp này giúp người dân xác định hướng di chuyển trong điều kiện mất phương hướng. Đặc biệt, trong các tòa nhà trên 10 tầng, hệ thống thiết bị thoát hiểm khi cháy phải đảm bảo duy trì hoạt động tối thiểu 90 phút trong điều kiện cháy.

Xem thêm: Nội quy tiêu lệnh PCCC và những điều doanh nghiệp cần biết

Các loại thiết bị thoát hiểm khẩn cấp khi cháy phổ biến

Mặt nạ chống khói, lọc khí độc

Trong hệ thống bộ thiết bị thoát hiểm khi cháy, mặt nạ chống khói là thiết bị quan trọng nhất vì trực tiếp xử lý nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong hỏa hoạn là ngạt khí độc. Thực tế cho thấy khoảng 65-80% ca tử vong trong cháy nhà cao tầng liên quan đến CO, HCN và thiếu oxy thay vì bỏng nhiệt.

Nhóm thiết bị thoát hiểm khi cháy này hoạt động dựa trên cơ chế lọc hóa học kết hợp than hoạt tính và chất xúc tác oxy hóa, giúp giảm nồng độ khí độc trong không khí. Các dòng đạt chuẩn EN 403 có khả năng lọc CO khoảng 80-90%, HCN 90-95% và bụi mịn PM2.5 khoảng 70-85%.

Thời gian bảo vệ trung bình dao động 15-40 phút, một số loại cao cấp có thể đạt tới 60 phút. Đây được xem là thời gian thoát hiểm quý giá, đủ để di chuyển khỏi khu vực nguy hiểm nếu lối thoát không bị chặn. 

Đặc điểm thiết kế của mặt nạ thiết bị thoát hiểm khi cháy là thao tác nhanh trong 5-10 giây, giúp giảm sai sót trong tình huống hoảng loạn khi khả năng xử lý của con người bị suy giảm.

Thang dây, dây thoát hiểm cá nhân

Trong nhóm dụng cụ thoát hiểm cháy nổ, thang dây và dây thoát hiểm là giải pháp phổ biến cho nhà phố và chung cư không có lối thoát ngoài.

Các thiết bị thoát hiểm khi cháy này sử dụng vật liệu chịu lực cao như polyester hoặc thép bọc polymer, với thông số phổ biến: tải trọng 150-500 kg, chiều dài 5-30 mét, chịu nhiệt khoảng 200-300°C trong thời gian ngắn và điểm neo chịu lực tối thiểu gấp 1.5-2 lần tải trọng người dùng.

Một số mẫu có bộ hãm tốc giúp kiểm soát tốc độ xuống khoảng 1.2-1.8 m/s, giảm nguy cơ chấn thương khi thoát từ tầng cao.

So với cầu thang bộ trong môi trường khói, thang dây thiết bị thoát hiểm khi cháy có thể giảm 30-50% thời gian thoát nạn. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc lớn vào kỹ năng sử dụng và điểm lắp đặt chịu lực.

Đèn chỉ dẫn và thiết bị hỗ trợ thoát nạn

Đèn chỉ dẫn là nhóm thiết bị thoát hiểm khi cháy thuộc hạ tầng công trình, giữ vai trò định hướng khi mất điện hoặc khói dày khiến tầm nhìn bằng 0. Theo TCVN 3890:2023, hệ thống đèn thoát hiểm phải duy trì hoạt động tối thiểu 120 phút, đảm bảo độ rọi ≥1 lux tại sàn, tầm nhìn 20-30 mét trong khói nhẹ và thời gian chuyển trạng thái ≤3 giây.

Thiết bị thường dùng pin Ni-Cd hoặc lithium và tự động kích hoạt khi mất điện hoặc nhận tín hiệu báo cháy.

Ngoài đèn, hệ thống thiết bị thoát hiểm khi cháy còn gồm biển EXIT phản quang, sàn phát quang, hệ thống cảnh báo bằng giọng nói và thiết bị rung cho người khiếm thính. Sự kết hợp này tạo thành hành lang dẫn hướng an toàn, giúp giảm đáng kể nguy cơ mất phương hướng trong các vụ cháy chung cư và công trình cao tầng.

Thiết bị thoát hiểm khi cháy phù hợp cho nhà cao tầng

Tiêu chí đánh giá	Rủi ro/đặc thù nhà cao tầng	Yêu cầu đối với thiết bị thoát hiểm khi cháy	Giải pháp áp dụng thực tế	Mức độ ưu tiên
Thời gian thoát nạn	Di chuyển dài, dễ tắc nghẽn thang bộ, khói lan nhanh 0.5-1 m/s	Thiết bị hỗ trợ rút ngắn thời gian thoát ≤ 5-10 phút	Mặt nạ khói, dây thoát hiểm có giảm tốc	Rất cao
Mật độ người	Số lượng lớn cư dân, nguy cơ ùn tắc hành lang	Thiết bị phải dễ dùng, thao tác <10 giây	Mặt nạ đeo nhanh, hướng dẫn thoát nạn tự động	Cao
Mất điện toàn bộ	Hệ thống thang máy dừng, đèn thường ngắt	Thiết bị vẫn hoạt động độc lập nguồn điện	Đèn EXIT, đèn pin dự phòng, sàn phát quang	Rất cao
Khả năng chịu nhiệt	Nhiệt độ có thể 200-600°C tại khu vực cháy	Thiết bị phải chịu nhiệt cao, không biến dạng nhanh	Dây thoát hiểm chịu nhiệt, cửa EI60-EI120	Cao
Khói độc (CO, HCN)	Gây mất ý thức trong 2-5 phút nếu nồng độ cao	Lọc hoặc giảm độc tính khí trong thời gian ngắn	Mặt nạ lọc khói đạt EN 403	Rất cao
Tính đồng bộ hệ thống	Thiếu phối hợp giữa cá nhân và tòa nhà	Phải tích hợp nhiều lớp bảo vệ	Báo cháy trung tâm + tăng áp + thoát nạn	Bắt buộc

Lưu ý khi sử dụng thiết bị thoát hiểm khi cháy

Kỹ năng sử dụng và tình huống thực tế

Dù thiết bị thoát hiểm khi cháy hiện nay được thiết kế theo hướng đơn giản hóa thao tác, khả năng sử dụng hiệu quả vẫn phụ thuộc lớn vào mức độ huấn luyện. Theo khuyến nghị PCCC cơ sở, các hộ gia đình, văn phòng và cơ sở kinh doanh nên được tập huấn định kỳ 1-2 lần/năm để đảm bảo phản xạ khi có sự cố.

Trong thực tế, thời gian phản ứng ban đầu của người dân thường dao động từ 30-60 giây chỉ để xác định tình huống và có thể kéo dài hơn nếu không có kiến thức về thiết bị thoát hiểm khi cháy. Đây là khoảng thời gian nguy hiểm vì khói trong hành lang kín có thể lan với tốc độ 0.5-1 m/s, làm giảm tầm nhìn gần như bằng 0 trong vài phút.

Công việc huấn luyện giúp hình thành các phản xạ quan trọng như cúi thấp khi di chuyển, sử dụng mặt nạ khói trong 5-10 giây và lựa chọn lối thoát thay thế khi lối chính bị chặn. Khi được đào tạo đúng cách, hiệu quả sử dụng thiết bị thoát hiểm khi cháy có thể cải thiện rõ rệt, rút ngắn thời gian thoát nạn.

Sai lầm thường gặp khi thoát nạn

Phần lớn rủi ro trong thực tế không đến từ thiếu thiết bị thoát hiểm khi cháy, mà đến từ sử dụng sai hoặc không sử dụng đúng thời điểm. Các sai lầm phổ biến gồm quay lại lấy tài sản, sử dụng thang máy khi có cháy hoặc không dùng thiết bị thoát hiểm có sẵn do tâm lý chủ quan.

Trong đó, sử dụng thang máy là sai lầm nghiêm trọng nhất vì hệ thống có thể mất điện hoặc dừng đột ngột, gây kẹt người trong buồng thang. Ngoài ra, nhiều trường hợp thiết bị thoát hiểm khi cháy không được kiểm tra định kỳ, dẫn đến tình trạng hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng khi cần thiết.

Theo thống kê từ lực lượng PCCC, hơn 60% trường hợp tử vong trong cháy nhà cao tầng liên quan đến sử dụng sai phương án thoát nạn hoặc không sử dụng đúng thiết bị thoát hiểm khi cháy.

Một sai lầm khác là tâm lý chờ cứu hộ, khiến người bị nạn mất thời gian trong thời gian vàng 3-10 phút đầu, khi môi trường khói độc vẫn còn trong ngưỡng có thể thoát hiểm bằng thiết bị thoát hiểm khi cháy. Sau khoảng thời gian này, điều kiện hô hấp thường suy giảm nhanh và nguy cơ mất ý thức tăng cao.

Tự hào là chuyên gia trong lĩnh vực cung cấp thiết bị PCCC, Bảo hộ Sanboo chuyên sâu trong thiết kế các phương án an toàn cho nhà phố và nhà ở đô thị tại Việt Nam. Chúng tôi cam kết mang đến những hệ thống thiết bị PCCC tin cậy, giúp bạn an tâm tuyệt đối về tổ ấm của mình. 

Hãy liên hệ với Bảo hộ Sanboo ngay hôm nay để nhận tư vấn giải pháp tổng thể và báo giá ưu đãi nhất cho công trình của bạn.