3 bước phòng cháy chữa cháy cơ bản giúp bạn thoát thân khỏi đám khói độc

Mỗi người trong chúng ta đều cần thành thục 3 bước phòng cháy chữa cháy cơ bản để tự cứu lấy mình trước khi lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp có mặt tại hiện trường. Theo các số liệu thống kê từ ngành cứu nạn cứu hộ, có đến hơn 80% nạn nhân tử vong trong hỏa hoạn do ngạt khói trước khi lửa kịp lan tới. Chỉ cần hít phải 2-3 hơi khói nóng là một người trưởng thành đã có thể mất đi khả năng hành vi. Cùng Bảo hộ Sanboo tìm hiểu quy trình 3 bước phòng cháy chữa cháy cơ bản nhé! 

1. Sức tàn phá của khói độc – “Kẻ sát nhân thầm lặng” trong hỏa hoạn

Trong kiến trúc hiện đại, hầu hết vật dụng nội thất, thiết bị điện tử, tấm cách nhiệt đều được làm từ nhựa tổng hợp, cao su, xốp và sợi hóa học. Khi bị thiêu rụi, chúng tạo ra hỗn hợp hóa học tử thần bao gồm muội than siêu mịn và hàng loạt khí cực độc như Carbon Monoxide (CO), Hydrogen Cyanide (HCN), Phosgene, Ammonia, và Hydrogen Chloride.

Khói độc = Khí độc (CO, HCN…) + Muội than nóng + Không khí thiếu Oxy

Sức tàn phá của hỗn hợp này diễn ra vô cùng nhanh chóng và tàn nhẫn:

• Hút cạn Oxy, gây tê liệt não bộ: Khí CO và HCN khi đi vào cơ thể sẽ chiếm chỗ của Oxy trong máu một cách cực kỳ nhanh chóng. Chỉ sau vài hơi hít phải khói đặc, nạn nhân sẽ bị đau đầu, chóng mặt, mất phương hướng và nhanh chóng rơi vào trạng thái hôn mê sâu rồi tử vong do não thiếu Oxy.
• Bỏng đường hô hấp do nhiệt độ cao: Khói trong đám cháy mang nhiệt lượng khổng lồ. Khi hít phải luồng khói nóng này sẽ gây bỏng rát, sưng nề niêm mạc đường hô hấp tức thì, dẫn đến co thắt phế quản và gây tắc nghẽn đường thở hoàn toàn.
• Mất tầm nhìn hoàn toàn: Muội than đen kịt kết hợp với các khí gây kích ứng mắt mạnh sẽ khiến bạn bị chảy nước mắt liên tục, không thể mở mắt để nhìn đường. Giữa một không gian tối đen, mất phương hướng và ngột ngạt, sự hoảng loạn sẽ đạt đỉnh điểm và tước đi cơ hội sống sót cuối cùng.

Chính vì vậy, nhận diện khói độc là một cuộc đua sinh tử, bạn phải hành động chính xác theo quy trình các bước phòng cháy chữa cháy cơ bản ngay dưới đây.

2. Quy trình 3 bước phòng cháy chữa cháy cơ bản để thoát thân khỏi khói độc

Nếu vô tình bị kẹt trong một không gian đang tràn ngập khói đen, bạn hãy lập tức kích hoạt quy trình 3 bước phòng cháy chữa cháy cơ bản sau:

Bước 1: Bảo vệ đường hô hấp ngay lập tức

Giây phút bạn ngửi thấy mùi khét hoặc nhìn thấy khói luồn qua khe cửa, việc ưu tiên số một của công tác PCCC để thoát thân là bảo vệ hai cơ quan: mũi và miệng.

• Tận dụng ngay vải ẩm: Hãy vớ lấy bất kỳ mảnh vải nào gần nhất: khăn mặt, áo thun, chăn mền, rèm cửa, thậm chí là tất. Sau đó, bạn làm ướt chúng bằng nước (nước từ vòi, nước uống đóng chai).
• Cơ chế hoạt động: Khăn ướt đóng vai trò như bộ lọc carbon thô sơ nhưng cực kỳ hiệu quả. Nước trong vải sẽ hòa tan một phần các khí độc, đồng thời giữ lại các hạt muội than, bụi mịn, ngăn không cho chúng đi sâu vào phổi. Ngoài ra, độ ẩm của khăn còn giúp làm giảm nhiệt độ của luồng khí trước khi vào cơ thể, bảo vệ đường hô hấp không bị bỏng.
• Cách thở: Ép sát khăn ẩm vào mũi và miệng. Bạn cần cố gắng giữ bình tĩnh, thở chậm và thở nông. Việc thở gấp do hoảng sợ chỉ khiến bạn hít lượng độc tố vào phổi nhanh hơn mà thôi.

Bước 2: Hạ thấp trọng tâm và xác định hướng thoát nạn

Khi đường hô hấp đã tạm thời được bảo vệ, bước phòng cháy chữa cháy cơ bản tiếp theo là thay đổi tư thế di chuyển ngay lập tức.

• Nguyên tắc vật lý của khói: Theo nguyên lý nhiệt động học, khói và các khí độc sinh ra từ đám cháy luôn có nhiệt độ cao nên nhẹ hơn không khí xung quanh. Chúng sẽ bốc lên cao, tích tụ và đậm đặc dần từ trần nhà đổ xuống. Vì vậy, lớp không khí sát mặt sàn, cách sàn nhà khoảng 30–50 cm luôn là nơi sạch nhất, có nhiều Oxy nhất và mát nhất.
• Tư thế di chuyển chuẩn: Bạn phải cúi thấp người, đi khom lưng, hoặc tốt nhất là bò sát mặt đất bằng hai tay và hai đầu gối. Nếu khói quá dày, bạn hãy nằm áp bụng xuống sàn và trườn đi.
• Xác định hướng đi: Trong làn khói tối đen, bạn cần dùng một tay mò mẫm men theo chân tường để giữ định hướng, tránh đi lạc vào giữa phòng hoặc rẽ sai hướng. Di chuyển liên tục theo các bảng chỉ dẫn Exit (Thoát hiểm) hoặc hướng ra phía ban công, lối thông gió, cầu thang bộ.

Bước 3: Di chuyển đến vùng an toàn và phát tín hiệu cứu hộ

Mục tiêu cuối cùng của các bước phòng cháy chữa cháy cơ bản là thoát ra không gian mở bên ngoài hoặc tiếp cận các vùng an toàn tạm thời.

• Kiểm tra cửa trước khi mở: Khi đi men theo tường và gặp các cánh cửa trên đường thoát hiểm, tuyệt đối không mở cửa đột ngột. Bạn dùng mu bàn tay để chạm vào tay nắm cửa hoặc bề mặt cửa.
  • Nếu cửa nóng: Phía sau là ngọn lửa lớn, tuyệt đối không mở.
  • Nếu cửa mát: Hãy hé mở từ từ, đứng nép người sang một bên để tránh trường hợp áp suất và ngọn lửa phía sau tạt thẳng vào mặt.
• Khi đã thoát ra khu vực ban công/cửa sổ: Nếu không thể xuống dưới đất và phải kẹt lại ở các tầng cao, bạn hãy đóng chặt cửa ngăn cách với phòng bên trong, dùng vải ướt chèn kín các khe cửa để chặn khói xâm nhập.
• Phát tín hiệu cứu hộ hiệu quả: Bạn hãy đứng ở ban công hoặc cửa sổ thoáng khí, dùng áo có màu sắc sặc sỡ, khăn hoặc đèn pin vào ban đêm để vẫy và ra hiệu liên tục. Bạn cần kêu cứu thật to khi thấy bóng dáng lực lượng cứu hộ, tránh kêu liên tục khi chưa có người để bảo tồn năng lượng và lượng Oxy quý giá.

3. 3 sai lầm khi cố thoát khỏi đám khói độc bạn phải tránh

Rất nhiều nạn nhân không thể sống sót vì họ hành động dựa trên bản năng tự nhiên thay vì thực hiện các bước phòng cháy chữa cháy cơ bản được huấn luyện. Dưới đây là 3 sai lầm cần tránh:

Chạy ở tư thế đứng thẳng

Bản năng của con người khi hoảng sợ là đứng thẳng chân và cắm đầu chạy thật nhanh ra lối ra. Sai lầm này sẽ khiến bạn trả giá đắt. Ở tư thế đứng thẳng, đầu của bạn sẽ đâm thẳng vào tầng khói đặc nhất và nóng nhất ở phía trên. Chỉ cần chạy vài mét trong tư thế này, bạn sẽ hít phải lượng khí độc cực lớn, gây ngất xỉu ngay lập tức trên đường thoát thân.

Cố quay lại thu gom của cải, tài sản

“Tiền bạc, giấy tờ, điện thoại, máy tính…” – việc chần chừ vài chục giây đến vài phút để gom góp những vật dụng này là cái bẫy chết người. Khói độc lan nhanh với vận tốc từ 1 đến 5 mét/giây. Chỉ một tích tắc do dự, lối thoát duy nhất của bạn có thể đã bị bịt kín bởi bức tường khói đen ngột ngạt. Bạn nên nhớ tài sản có thể mua lại, mạng sống thì không.

Hoảng loạn nhảy từ tầng cao khi chưa an toàn

Khi bị khói dồn ép ra ban công hoặc cửa sổ, sự hoảng sợ tột độ khiến nhiều người chọn cách nhảy xuống từ các tầng quá cao (từ tầng 3 trở lên) khi lực lượng cứu hỏa chưa kịp bố trí phao cứu sinh. Nhảy tự do từ độ cao này dẫn đến tỷ lệ chấn thương sọ não và tử vong gần như tuyệt đối. Thay vì nhảy, bạn hãy giữ bình tĩnh thực hiện các bước phòng cháy chữa cháy cơ bản, áp dụng biện pháp chặn khói tại ban công và chờ đợi cứu hộ, đó mới là lựa chọn thông thái nhất.

4. Bản checklist chủ động phòng cháy chữa cháy tại nhà

Các bước phòng cháy chữa cháy cơ bản chỉ phát huy tác dụng cao nhất khi không gian sống của bạn đã được chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống khẩn cấp. Bạn đừng đợi đến khi “mất bò mới lo làm chuồng”, mà cần chủ động PCCC tại nhà hoặc văn phòng của mình ngay hôm nay bằng bản checklist tối giản dưới đây:

Hạng mục rà soát	Hành động cụ thể cần thực hiện
Thiết bị cảnh báo	Lắp đặt đầu báo khói tự động tại phòng khách, bếp và các phòng ngủ. Kiểm tra pin 6 tháng/lần.
Công cụ dập lửa	Trang bị ít nhất 1–2 bình chữa cháy xách tay (CO2 hoặc bình bột ABC). Đặt thiết bị PCCC ở nơi dễ thấy, dễ lấy.
Mặt nạ phòng độc	Mua sẵn mặt nạ lọc độc chuyên dụng (loại có lõi lọc khí CO) cho tất cả thành viên trong gia đình, để ở đầu giường hoặc lối ra vào.
Lối thoát hiểm phụ	Đảm bảo ban công không bị rào kín, không có lối mở. Nếu có chuồng cọp, bắt buộc phải cắt cửa thoát hiểm và để chìa khóa ở nơi cố định dễ lấy.
Phương án di chuyển	Thảo luận và diễn tập giả định với gia đình (đặc biệt là trẻ em và người già) về lối thoát và điểm hẹn an toàn bên ngoài khi có cháy.

Hy vọng qua chia sẻ trên đây, bạn đã nắm được các bước phòng cháy chữa cháy cơ bản. Bạn cũng cần chủ động chuẩn bị các phương án phòng phòng bị tại nhà ngay từ hôm nay để bảo vệ bản thân và những người thân yêu một cách trọn vẹn. Để được tư vấn các giải pháp PCCC tại nhà hiệu quả, hãy liên hệ Bảo hộ Sanboo ngay hôm nay nhé!