Đừng đợi có hỏa hoạn mới học cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm

Cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm là kiến thức quan trọng mà mỗi người nên trang bị trước khi xảy ra sự cố cháy nổ, thay vì chờ đến lúc khẩn cấp mới tìm hiểu. Trong môi trường có nhiều khói và khí độc, việc đeo mặt nạ đúng cách không chỉ giúp bảo vệ đường hô hấp mà còn tăng cơ hội thoát hiểm an toàn trong những phút đầu tiên. Bài viết dưới đây chúng tôi sẽ hướng dẫn chi tiết cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm, đồng thời chia sẻ những lưu ý quan trọng để bạn sử dụng thiết bị đúng chuẩn và đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Vì sao cần biết cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm trước khi xảy ra hỏa hoạn?

Nhiều người cho rằng chỉ cần có sẵn mặt nạ thoát hiểm trong nhà là đủ, nhưng trên thực tế, nếu không biết cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm đúng cách thì thiết bị sẽ khó phát huy hiệu quả trong tình huống khẩn cấp. Khi hỏa hoạn xảy ra, khói và khí độc thường lan nhanh hơn ngọn lửa, khiến người trong khu vực dễ mất phương hướng và không còn nhiều thời gian để đọc hướng dẫn sử dụng. Vì vậy, khi bạn tìm hiểu và thực hành trước sẽ giúp thao tác nhanh, bình tĩnh hơn khi cần thoát nạn.

Theo Hiệp hội Phòng cháy chữa cháy Quốc gia Hoa Kỳ (NFPA), hít phải khói và khí độc là nguyên nhân gây ra phần lớn các trường hợp tử vong trong các vụ cháy nhà ở. Đặc biệt, khí carbon monoxide (CO) không màu, không mùi có thể khiến nạn nhân mất ý thức chỉ sau vài phút nếu hít phải với nồng độ cao. Bên cạnh đó, khói dày đặc còn làm giảm tầm nhìn, gây khó khăn trong việc tìm lối thoát hiểm.

Người dùng nắm vững cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm từ trước sẽ giúp đeo mặt nạ chỉ trong vài giây, hạn chế hít phải khói và khí độc, đồng thời có thêm thời gian để di chuyển đến nơi an toàn. Đây là kỹ năng đơn giản nhưng rất cần thiết đối với mọi gia đình, đặc biệt là những ngôi nhà nhiều tầng, căn hộ chung cư, văn phòng hoặc cơ sở kinh doanh, nơi nguy cơ tích tụ khói khi xảy ra cháy thường cao hơn.

Mặt nạ thoát hiểm hoạt động như thế nào?

Để cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm đạt hiệu quả tối đa, người dùng không chỉ cần biết cách đeo đúng mà còn nên hiểu nguyên lý hoạt động của thiết bị.

Cấu tạo của mặt nạ thoát hiểm

Một mặt nạ thoát hiểm tiêu chuẩn thường gồm các bộ phận chính dưới đây. Mỗi bộ phận đều có vai trò riêng, góp phần bảo vệ người dùng khi xảy ra cháy.

Màng lọc

Màng lọc là bộ phận quan trọng nhất của mặt nạ, có nhiệm vụ lọc khói, bụi mịn và hấp phụ nhiều loại khí độc sinh ra trong đám cháy. Tùy từng sản phẩm, bộ lọc thường sử dụng than hoạt tính kết hợp với các vật liệu hấp phụ chuyên dụng để giảm nồng độ khí độc trước khi không khí đi vào đường hô hấp.

Theo tiêu chuẩn EN 403, nhiều loại mặt nạ thoát hiểm được thiết kế để bảo vệ người dùng khỏi khí carbon monoxide (CO) – loại khí không màu, không mùi nhưng là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các vụ cháy. Vì vậy, khi tìm hiểu cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm, người dùng cũng nên chú ý đến tiêu chuẩn và khả năng lọc của sản phẩm.

Túi trùm đầu

Túi trùm đầu thường được làm từ vật liệu chịu nhiệt và chống cháy, giúp bao phủ toàn bộ đầu, tóc và cổ, hạn chế khói nóng tiếp xúc trực tiếp với da. Thiết kế trong suốt còn giúp người dùng quan sát lối thoát hiểm dễ dàng hơn ngay cả khi môi trường có nhiều khói.

Đây là bộ phận giúp cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm trở nên đơn giản hơn vì người dùng không cần điều chỉnh dây đeo quá nhiều như các loại mặt nạ lọc khí thông thường.

Van thở

Van thở giúp đưa không khí sau khi được lọc vào bên trong mặt nạ và hỗ trợ thải khí CO₂ ra ngoài, giúp người sử dụng hô hấp dễ dàng hơn. Một số dòng mặt nạ còn được thiết kế để giảm lực cản khi hít thở, hạn chế cảm giác ngột ngạt trong quá trình thoát nạn.

Theo các tiêu chuẩn thử nghiệm thiết bị bảo vệ hô hấp, nồng độ CO₂ bên trong mặt nạ cần được kiểm soát ở mức an toàn (thường không vượt quá khoảng 1% thể tích trong điều kiện thử nghiệm) để giảm nguy cơ khó thở hoặc chóng mặt khi sử dụng.

Thời gian bảo vệ

Tùy theo từng nhà sản xuất và tiêu chuẩn sản phẩm, mặt nạ thoát hiểm có thời gian bảo vệ khoảng 30-60 phút. Đây là khoảng thời gian đủ để người dùng rời khỏi khu vực có khói và tìm đến nơi an toàn.

Tuy nhiên, thời gian này được xác định trong điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn và có thể thay đổi tùy mức độ khói, nhiệt độ và nồng độ khí độc thực tế. Vì vậy, sau khi áp dụng đúng cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm, người dùng cần nhanh chóng thoát khỏi khu vực cháy thay vì ở lại quá lâu.

Những loại khói và khí độc mặt nạ thoát hiểm có thể lọc

Loại khói/khí độc	Nguồn phát sinh	Khả năng lọc
Carbon Monoxide (CO)	Cháy gỗ, giấy, vải, nhựa	Có (tùy tiêu chuẩn)
Hydrogen Chloride (HCl)	Cháy nhựa PVC, dây điện	Có
Hydrogen Cyanide (HCN)	Cháy nệm, mút xốp, vật liệu tổng hợp	Có ở nhiều dòng cao cấp
Sulfur Dioxide (SO₂)	Cháy hóa chất chứa lưu huỳnh	Có
Khói bụi, muội than	Hầu hết các đám cháy	Có
Môi trường thiếu oxy	Không gian kín bị cháy	Không bổ sung oxy

Lưu ý: Dù được trang bị bộ lọc hiện đại, mặt nạ thoát hiểm không có khả năng tạo ra oxy mà chỉ giúp lọc một số loại khói và khí độc trong giới hạn thiết kế. Vì vậy, sau khi thực hiện đúng cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm, người dùng cần nhanh chóng di chuyển ra khỏi khu vực nguy hiểm và tuyệt đối không sử dụng mặt nạ để ở lại làm việc trong môi trường có nồng độ oxy thấp.

Khi nào cần sử dụng mặt nạ thoát hiểm?

Bạn nên sử dụng mặt nạ thoát hiểm ngay khi phát hiện có cháy và khu vực xuất hiện khói, khí độc hoặc mùi khét bất thường. Trên thực tế, khói thường lan nhanh hơn ngọn lửa và là nguyên nhân gây ngạt trong phần lớn các vụ hỏa hoạn.

Vì vậy, bạn đừng chờ đến khi khói dày đặc mới đeo mặt nạ. Hãy đeo ngay trước khi di chuyển qua hành lang, cầu thang hoặc lối thoát hiểm có khói để bảo vệ đường hô hấp và tăng khả năng quan sát.

Ngoài ra, mặt nạ cũng nên được sử dụng khi thực hiện sơ tán khỏi chung cư, nhà cao tầng, văn phòng hoặc nhà xưởng xảy ra cháy. Lưu ý, mặt nạ thoát hiểm chỉ hỗ trợ trong quá trình thoát nạn, không phải thiết bị để ở lại dập lửa hoặc làm việc trong khu vực đang cháy.

Xem thêm: Đừng để ngôi nhà trở thành “mồi lửa”: 10 thói quen dễ gây cháy nổ trong gia đình

Hướng dẫn cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm đúng chuẩn

Nắm vững cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian quý giá khi xảy ra hỏa hoạn và giảm nguy cơ hít phải khói, khí độc. Trong tình huống khẩn cấp, chỉ cần chậm vài chục giây cũng có thể làm tăng nguy cơ ngạt khói và mất phương hướng. Dưới đây là hướng dẫn sử dụng mặt nạ thoát hiểm theo các bước đơn giản, dễ thực hiện mà ai cũng nên biết.

Bước 1: Lấy mặt nạ ra khỏi hộp và kiểm tra nhanh

Khi phát hiện có cháy, hãy nhanh chóng lấy mặt nạ ra khỏi bao bì hoặc hộp đựng. Bạn hãy quan sát xem mặt nạ còn nguyên vẹn, màng lọc được gắn chắc chắn và không có dấu hiệu rách, nứt hay hư hỏng. Nếu mặt nạ đã quá hạn sử dụng hoặc bị hỏng, khả năng bảo vệ sẽ không còn đảm bảo.

Bước 2: Đeo mặt nạ đúng cách

Đây là bước quan trọng nhất trong cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm. Mở rộng túi trùm đầu, đưa mặt nạ trùm kín toàn bộ đầu sao cho mũi, miệng và mắt đều nằm bên trong vùng bảo vệ. Điều chỉnh để mặt nạ ôm sát đầu, không bị xoắn hoặc hở ở phần cổ.

Cách đeo mặt nạ chống khói đúng là đảm bảo bộ lọc nằm trước mũi và miệng, giúp không khí hít vào phải đi qua màng lọc trước khi vào đường hô hấp.

Bước 3: Kiểm tra độ kín của mặt nạ

Sau khi đeo, hãy hít thở nhẹ vài lần để kiểm tra xem mặt nạ đã ôm khít hay chưa. Nếu cảm thấy có khói lọt vào hoặc mặt nạ bị lệch, cần điều chỉnh ngay. Không tự ý tháo mặt nạ khi vẫn còn ở trong khu vực có khói hoặc khí độc.

Bước 4: Bình tĩnh di chuyển đến lối thoát hiểm

Sau khi đeo mặt nạ, hãy nhanh chóng rời khỏi khu vực cháy theo lối thoát hiểm gần nhất. Di chuyển với tư thế cúi thấp hoặc bò sát mặt sàn nếu khói dày đặc, bởi nhiệt và khói độc thường tích tụ ở phía trên. Không sử dụng thang máy khi tòa nhà xảy ra hỏa hoạn và luôn ưu tiên đi theo lối cầu thang bộ.

Bước 5: Tháo bỏ mặt nạ sau khi đến nơi an toàn

Chỉ tháo mặt nạ khi đã ra khỏi khu vực có khói và được xác định là an toàn. Sau khi sử dụng, không nên tái sử dụng mặt nạ vì bộ lọc đã hấp phụ khí độc và không còn đảm bảo hiệu quả bảo vệ. Nếu mặt nạ là loại dùng một lần, hãy thay mới để sẵn sàng cho các tình huống khẩn cấp sau này.

Lưu ý: Dù đã thực hiện đúng cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm, thiết bị chỉ có tác dụng hỗ trợ người dùng thoát khỏi khu vực nguy hiểm trong khoảng thời gian nhất định. Mặt nạ không tạo ra oxy và không thay thế các thiết bị bảo hộ chuyên dụng của lực lượng cứu hỏa. Vì vậy, ngay sau khi đeo mặt nạ, hãy ưu tiên rời khỏi hiện trường nhanh nhất có thể và gọi lực lượng PCCC để được hỗ trợ.

Những lưu ý để mặt nạ phát huy hiệu quả tối đa

Dù đã nắm rõ cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm, người dùng vẫn cần bảo quản và kiểm tra thiết bị đúng cách để đảm bảo mặt nạ luôn sẵn sàng khi có sự cố. Thực tế, nhiều mặt nạ mất tác dụng không phải do chất lượng kém mà vì hết hạn sử dụng, bảo quản sai điều kiện hoặc chưa từng được người dùng làm quen trước đó.

Dưới đây là những lưu ý quan trọng giúp cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất.

Lưu ý	Vì sao quan trọng?	Khuyến nghị
Kiểm tra hạn sử dụng	Bộ lọc và vật liệu hấp phụ sẽ giảm hiệu quả theo thời gian, dù chưa từng sử dụng.	Kiểm tra hạn dùng định kỳ và thay mới khi hết hạn theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
Không sử dụng lại mặt nạ	Phần lớn mặt nạ thoát hiểm là loại dùng một lần. Sau khi tiếp xúc với khói và khí độc, bộ lọc không còn đảm bảo khả năng bảo vệ.	Thay mặt nạ mới sau mỗi lần sử dụng hoặc khi bao bì bị rách, hư hỏng.
Bảo quản ở nơi khô ráo	Độ ẩm có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng bộ lọc và giảm tuổi thọ của sản phẩm.	Để mặt nạ trong hộp hoặc túi kín, tránh nơi ẩm thấp và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nước.
Không để ở nơi có nhiệt độ cao	Nhiệt độ cao có thể làm biến dạng túi trùm đầu, giảm độ bền của vật liệu và ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của màng lọc.	Không đặt mặt nạ gần bếp, lò sưởi, cửa kính có ánh nắng trực tiếp hoặc trong cốp xe dưới trời nắng nóng.
Thực hành trước khi có sự cố	Khi hỏa hoạn xảy ra, người dùng thường chỉ có vài chục giây để đeo mặt nạ và thoát hiểm.	Cả gia đình nên làm quen với cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm và tập đeo thử theo hướng dẫn của nhà sản xuất để có thể thao tác nhanh, chính xác khi cần.

Nhìn chung, biết cách sử dụng mặt nạ thoát hiểm là bước chuẩn bị cần thiết giúp bạn bảo vệ bản thân và gia đình khi xảy ra hỏa hoạn. Bên cạnh việc sử dụng đúng cách, bạn hãy chủ động trang bị các thiết bị PCCC đạt tiêu chuẩn để nâng cao khả năng ứng phó trong những tình huống khẩn cấp. Nếu bạn đang tìm mua mặt nạ thoát hiểm, bình chữa cháy hoặc các thiết bị phòng cháy chữa cháy chất lượng, hãy liên hệ Bảo hộ Sanboo để được tư vấn và lựa chọn giải pháp phù hợp với nhu cầu sử dụng.