Hành vi gia đình khi xảy ra cháy và điểm mù PCCC

Hành vi gia đình khi xảy ra cháy là yếu tố quyết định khả năng sống sót, nhưng lại thường bị xem nhẹ. Trong cùng một ngôi nhà, mỗi người phản ứng khác nhau, dẫn đến lúng túng, tranh cãi và chậm trễ khi cần thoát nạn. Đây chính là “điểm mù” nguy hiểm nhất trong kỹ năng PCCC gia đình.

Khi mỗi người có một “kịch bản sinh tồn” khác nhau

Trong cùng một gia đình, mỗi người thường mang theo một “kịch bản sinh tồn” riêng khi xảy ra cháy. Người lớn có xu hướng tìm cách dập lửa hoặc quay lại lấy tài sản. Trẻ em thường hoảng loạn, khóc lóc, chạy theo người quen hoặc trốn vào góc quen thuộc. Người cao tuổi lại phản xạ chậm, ngại di chuyển, hoặc cố gắng làm theo thói quen cũ.

Chính sự khác biệt này khiến thoát nạn khi cháy trong gia đình trở nên phức tạp hơn nhiều so với những gì chúng ta hình dung. Không có một kịch bản chung, mỗi người hành động theo bản năng, dẫn đến tình trạng mạnh ai nấy chạy, gọi nhau trong hoảng loạn, thậm chí cản trở lẫn nhau.

Điểm nguy hiểm nằm ở chỗ, trong đám cháy, thời gian không cho phép gia đình “thỏa thuận lại” cách hành động. Nếu trước đó chưa từng thống nhất, thì khi sự cố xảy ra, sự hỗn loạn là điều gần như chắc chắn.

Không ai được mặc định là người chỉ huy khi có cháy

Một điểm mù phổ biến trong hành vi gia đình khi xảy ra cháy là không ai được xác định rõ vai trò chỉ huy. Mọi người thường mặc định “ai cũng biết phải làm gì”, hoặc “người lớn nhất sẽ tự xử lý”. Nhưng khi cháy thật sự xảy ra, tâm lý sợ hãi khiến ai cũng chờ người khác lên tiếng trước.

Khoảnh khắc cần quyết định nhưng không ai dám quyết

Trong vài chục giây đầu tiên khi có cháy, hành vi gia đình khi xảy ra cháy bị đặt vào trạng thái căng thẳng cao độ. Gia đình cần những quyết định rất nhanh và rất rõ ràng: thoát bằng lối nào là an toàn nhất, đưa trẻ em hay người già ra trước, có quay lại lấy đồ hay hỗ trợ người khác hay không. Đây là giai đoạn then chốt quyết định khả năng thoát nạn khi cháy trong gia đình.

Tuy nhiên, thực tế thường diễn ra ngược lại. Chính vào khoảnh khắc cần sự dứt khoát nhất, gia đình lại rơi vào một dạng im lặng nguy hiểm. Mỗi người đều sợ quyết định sai, sợ nếu xảy ra hậu quả thì mình là người phải chịu trách nhiệm. Không ai muốn đứng ra làm “người ra lệnh”, cũng không ai chắc chắn rằng lựa chọn của mình là đúng trong môi trường khói lửa hỗn loạn.

Sự chần chừ này khiến phản xạ khi cháy của các thành viên trở nên rời rạc và thiếu đồng bộ. Người thì do dự chờ chỉ đạo, người khác lại hành động theo cảm tính, không theo một hướng thống nhất. Khi không có quyết định rõ ràng dẫn dắt, mọi hành động đều trở nên nửa vời, thiếu dứt khoát, và “thời gian vàng” để thoát nạn an toàn nhanh chóng bị đánh mất.

Trong bối cảnh đó, nguy cơ không nằm ở việc quyết định đúng hay sai, mà nằm ở việc không có quyết định nào được đưa ra kịp thời.

Tranh cãi và sự chậm trễ nguy hiểm

Không ít gia đình rơi vào tình huống tranh cãi ngay trong đám cháy: đi lối này hay lối kia, có chờ người khác không, có quay lại lấy đồ không. Những cuộc tranh luận ngắn ngủi này tưởng như chỉ vài giây, nhưng trong môi trường khói lửa, vài giây cũng đủ để tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát.

Khi tranh cãi xảy ra, phản xạ sinh tồn bị chia nhỏ, khiến cả gia đình rơi vào trạng thái nguy hiểm hơn thay vì an toàn hơn.

Trẻ em, người già và khoảng trống bảo vệ trong gia đình

Trẻ em người già khi xảy ra cháy luôn là nhóm dễ tổn thương nhất, nhưng lại thường không được chuẩn bị kỹ về hành vi. Trẻ nhỏ không được dạy cách nhận biết nguy hiểm, không biết cúi thấp người, không hiểu vì sao không được trốn trong nhà vệ sinh hay gầm giường. Người cao tuổi thì hạn chế về thể lực, thính giác, phản xạ và khả năng di chuyển.

Khoảng trống lớn nhất nằm ở chỗ, gia đình hiếm khi phân công rõ ràng ai chịu trách nhiệm hỗ trợ ai. Khi cháy xảy ra, việc “ai bế trẻ, ai dìu người già” thường được quyết định một cách ngẫu nhiên trong hoảng loạn.

Nếu không có kế hoạch từ trước, gia đình rất dễ rơi vào tình huống nguy hiểm: người lớn quay lại tìm trẻ em, trẻ em chạy ngược hướng, người già bị bỏ lại phía sau. Đây chính là lý do vì sao kỹ năng PCCC gia đình cần được xây dựng dựa trên thực tế thành viên, không phải lý thuyết chung chung.

Vì sao gia đình hiếm khi nói chuyện nghiêm túc về thoát nạn?

Một thực tế dễ nhận thấy là nhiều gia đình né tránh nói về cháy nổ vì cho rằng đây là chuyện xui xẻo, tiêu cực, “nói trước dễ gặp”. Tâm lý kiêng kỵ này khiến các chủ đề liên quan đến rủi ro bị gạt sang một bên, dù ai cũng thừa nhận cháy nổ là nguy hiểm. Bên cạnh đó, không ít người lại tin rằng “nhà mình chắc không sao”, hoặc mặc định rằng đã lắp thiết bị báo cháy, bình chữa cháy thì coi như đã an toàn, không cần chuẩn bị thêm về hành vi hay kỹ năng.

Chính sự chủ quan và né tránh này khiến các cuộc trò chuyện nghiêm túc về việc thống nhất phương án thoát hiểm gần như không tồn tại trong đời sống gia đình. Gia đình có thể bàn rất kỹ chuyện sửa nhà, mua sắm nội thất, lắp camera hay khóa cửa chống trộm, nhưng lại hiếm khi ngồi lại để thống nhất một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: nếu cháy xảy ra, từng người sẽ làm gì trong những phút đầu tiên.

Khi không có sự trao đổi trước, mỗi thành viên tự hình thành một “kịch bản xử lý” riêng trong đầu, dựa trên thói quen, cảm tính hoặc những gì từng thấy ở đâu đó. Đến lúc sự cố thực sự xảy ra, những kịch bản riêng lẻ ấy va chạm với nhau, không ai giống ai, không ai nghe ai, và chính sự thiếu thống nhất đó nhanh chóng biến một tình huống nguy hiểm thành hỗn loạn tập thể.

Hành vi gia đình khi xảy ra cháy cần thống nhất và thực hiện nghiêm túc

Để giảm thiểu rủi ro, hành vi gia đình khi xảy ra cháy cần được xây dựng như một quy trình đơn giản nhưng rõ ràng, phù hợp với chính không gian sống của gia đình. Các thành viên cần thống nhất từ trước những nguyên tắc cơ bản nhất: lối thoát chính là đâu, lối thoát phụ sử dụng trong trường hợp nào, ai có trách nhiệm hỗ trợ trẻ em hoặc người lớn tuổi, và điểm tập kết an toàn sau khi thoát ra ngoài nằm ở vị trí nào.

Quan trọng hơn, những nguyên tắc này không chỉ dừng lại ở mức “biết cho có”, mà cần được nhắc lại định kỳ, trao đổi nghiêm túc và thực hành trong các tình huống giả định. Thực tế sinh hoạt thay đổi, đồ đạc thay đổi, thậm chí thói quen ngủ nghỉ cũng khác đi theo thời gian, nên phương án thoát nạn cũng cần được rà soát và điều chỉnh tương ứng. Khi mỗi thành viên hiểu rõ vai trò của mình và biết phải làm gì trong vài phút đầu tiên, phản xạ khi cháy sẽ trở nên đồng bộ hơn, giảm đáng kể nguy cơ hỗn loạn và chậm trễ – những yếu tố thường khiến sự cố nhỏ trở thành thảm họa lớn.

Phòng cháy chữa cháy trong gia đình không chỉ là câu chuyện của thiết bị hay quy định, mà là câu chuyện của hành vi. Khi hành vi gia đình khi xảy ra cháy được thống nhất, bình tĩnh và có kỷ luật, gia đình mới thực sự có khả năng bảo vệ nhau trước những tình huống nguy hiểm nhất. Để được tư vấn nhiều hơn về các thiết bị PCCC, hãy liên hệ với Bảo hộ Sanboo!

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: Số 19 Ngách 11, Ngõ 1295 Giải Phóng, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
• Điện thoại: 0965 996 288
• Website: https://baohosanboo.com/
• Email: sales.sanboo@gmail.com