Xử lý khi cháy nhà: Những việc tuyệt đối không nên làm

Xử lý khi cháy nhà đúng cách ngay từ những phút đầu có thể giúp giảm nguy cơ mắc kẹt và tạo thêm thời gian để mọi người thoát nạn. Tuy nhiên, khi phát hiện cháy, nhiều người thường phản ứng theo bản năng như tìm nguyên nhân, quay lại lấy tài sản hoặc cố gắng dập lửa ngay lập tức. Những hành động này có thể khiến người trong nhà mất thêm thời gian và tiếp xúc lâu hơn với khói, nhiệt và lửa.

Theo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn quốc xảy ra 1.502 vụ cháy, làm 49 người chết và 51 người bị thương. Trong 942 vụ đã làm rõ nguyên nhân, có 720 vụ do sự cố hệ thống, thiết bị điện, chiếm 76,4%; 126 vụ xuất phát từ sơ suất, bất cẩn khi sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt, chiếm 13,3%. Những số liệu này cho thấy nguy cơ cháy có thể xuất hiện từ nhiều tình huống trong sinh hoạt hằng ngày.

Vì vậy, mỗi gia đình cần chuẩn bị kiến thức PCCC và nắm rõ cách xử lý khi phát hiện cháy, đồng thời ghi nhớ không nên làm gì khi cháy để tránh những sai lầm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình xử lý khi cháy nhà.

1. Thang dây thoát hiểm an toàn cần đáp ứng những tiêu chí nào?

1.1. Chất liệu và kết cấu quyết định độ bền của thang

Nhiều người khi ngửi thấy mùi khét hoặc nhìn thấy khói có xu hướng dừng lại để xác định xem cháy bắt nguồn từ đâu, do thiết bị nào gây ra, có phải do quên tắt bếp hay chập điện ổ cắm. Việc này tiêu tốn thời gian quý giá trong khi đám cháy vẫn tiếp tục lan. Trên thực tế, một đám cháy nhỏ trong nhà có thể tăng gấp đôi diện tích chỉ sau vài chục giây nếu gặp vật liệu dễ bắt lửa như rèm cửa, thảm hoặc đồ nhựa.

Cách xử lý khi phát hiện cháy đúng đắn là thông báo ngay cho những người xung quanh và đánh giá nhanh mức độ nguy hiểm, thay vì cố truy tìm nguồn gốc ngọn lửa. Việc xác định nguyên nhân nên để lại cho lực lượng chức năng sau khi đám cháy đã được kiểm soát.

1.2. Không mải cứu tài sản khi đám cháy đang lan rộng

Giấy tờ, tiền bạc, đồ vật có giá trị thường là thứ đầu tiên người ta nghĩ đến khi thấy nhà mình bốc cháy. Tuy nhiên, chỉ cần vài giây chần chừ để gom đồ, đường thoát hiểm có thể đã bị khói che kín. Với nhà ống, nhà phố chỉ có một cầu thang chung cho các tầng, việc mất thêm 30 giây để tìm ví tiền hay điện thoại có thể đồng nghĩa với việc lối thoát duy nhất bị khói chặn hoàn toàn khi quay ra.

Tài sản có thể mua lại, nhưng tính mạng thì không. Đây cũng là lý do vì sao trong danh sách những việc không nên làm khi cháy, giữ bình tĩnh và ưu tiên thoát hiểm khi cháy luôn được đặt lên hàng đầu, thay vì cố cứu vớt tài sản.

1.3. Không im lặng hoặc tự xử lý khi cháy nhà một mình

Một sai lầm phổ biến khác là cố gắng âm thầm xử lý đám cháy để tránh gây hoảng loạn cho người khác, đặc biệt ở nhà có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi. Cách làm này khiến người xung quanh không kịp chuẩn bị thoát nạn khi tình huống xấu đi. Ngay khi phát hiện cháy, cần hô hoán hoặc dùng chuông báo động để mọi người trong nhà biết và cùng phối hợp xử lý.

Ở những gia đình có nhiều thế hệ cùng sống, nên phân công trước ai chịu trách nhiệm đưa trẻ nhỏ và người lớn tuổi ra ngoài, ai phụ trách gọi 114, để không ai phải tự quyết định trong lúc hoảng loạn và mất thời gian bàn bạc ngay tại chỗ. Việc thông báo cho người xung quanh và lực lượng chức năng là một bước quan trọng trong quá trình xử lý khi cháy nhà, giúp mọi người có thêm thời gian thoát nạn.

2. Xử lý khi cháy nhà: Những việc tuyệt đối không nên làm khi cố dập đám cháy

Không phải đám cháy nào cũng có thể dập bằng nước. Việc dùng sai phương pháp chữa cháy có thể khiến ngọn lửa bùng phát mạnh hơn hoặc gây nguy hiểm đến tính mạng. 

Bảng: Hướng dẫn cách xử lý an toàn cho từng loại đám cháy

Loại đám cháy	Có nên dùng nước không	Cách xử lý phù hợp
Cháy do thiết bị điện đang có điện	Không	Ngắt cầu dao trước, dùng bình chữa cháy CO2 hoặc bột khô
Cháy dầu mỡ trong bếp	Không	Đậy nắp chảo, dùng khăn ướt lớn phủ kín hoặc bình chữa cháy chuyên dụng
Cháy giấy, vải, gỗ ở phạm vi nhỏ	Có thể	Dùng nước hoặc bình chữa cháy nếu đám cháy còn nhỏ, mới bùng phát
Cháy bình gas rò rỉ	Không	Không bật/tắt công tắc điện gần đó, khóa van gas nếu an toàn, thoát ra ngoài và báo cứu hộ

2.1. Không tự ý dùng nước để dập mọi đám cháy

Nước là phương án quen thuộc nhất nhưng không phù hợp với mọi loại cháy, như bảng trên đã thể hiện. Với đám cháy liên quan đến thiết bị điện đang có dòng điện chạy qua, nước có thể dẫn điện và gây giật cho chính người dập lửa. Với đám cháy dầu mỡ trong bếp, nước làm dầu bắn tung tóe, khiến lửa lan rộng ra cả khu vực bếp thay vì tắt. Trước khi dùng nước, cần xác định rõ nguồn gây cháy là gì, và nếu không chắc chắn, tốt nhất nên dùng bình chữa cháy đa năng thay vì mạo hiểm với nước.

2.2. Không mở cửa đột ngột khi phía bên kia có dấu hiệu cháy

Nếu cửa phòng hoặc cửa ra vào nóng bất thường khi chạm vào, hoặc có khói lọt qua khe cửa, đó là dấu hiệu đám cháy đang diễn ra ngay phía bên kia. Mở cửa trong tình huống này có thể tạo luồng không khí khiến lửa bùng mạnh đột ngột, hiện tượng thường được gọi là “backdraft”, gây bỏng nặng cho người đứng gần. Có thể kiểm tra nhiệt độ cửa bằng mu bàn tay thay vì lòng bàn tay để tránh bỏng nếu cửa quá nóng. Thay vào đó, nên dùng khăn ướt chặn khe cửa để hạn chế khói tràn vào và tìm lối thoát khác nếu có.

Xem thêm: Cách chuẩn bị thiết bị cứu hỏa gia đình cho nhà ở hiện nay

2.3. Không cố dập lửa khi đám cháy đã vượt quá khả năng kiểm soát

Bình chữa cháy mini trong gia đình chỉ phát huy hiệu quả với đám cháy nhỏ, mới bùng phát, thường trong khoảng vài chục giây đến một phút đầu. Khi lửa đã lan sang nhiều vật dụng, cháy lớn hoặc tạo nhiều khói đặc, việc cố dập bằng bình xịt cá nhân gần như không có tác dụng và chỉ khiến người xử lý ở lại quá lâu trong vùng nguy hiểm. Một nguyên tắc đơn giản để tự đánh giá là nếu đám cháy đã cao quá đầu người hoặc lan sang vật dụng thứ hai, không nên tiếp tục cố dập nữa.

Nếu đám cháy đã lan rộng, tạo nhiều khói hoặc không còn đường rút lui an toàn, xử lý khi cháy nhà lúc này cần chuyển từ cố gắng dập lửa sang ưu tiên thoát nạn, đóng cửa phòng đang cháy nếu có thể để hạn chế khói lan, và gọi lực lượng PCCC chuyên nghiệp qua số 114.

3. Không mắc sai lầm khi tìm đường thoát hiểm khi cháy

3.1. Không sử dụng thang máy khi xảy ra cháy

Khi thoát hiểm khi cháy, người dân cần quan sát tình trạng khói, lửa và lựa chọn lối đi phù hợp thay vì di chuyển theo thói quen. Thang máy trong nhà cao tầng hoặc chung cư có thể mất điện đột ngột khi hỏa hoạn xảy ra, khiến người bên trong bị kẹt lại giữa các tầng mà không ai biết để ứng cứu kịp thời.

Ngoài ra, giếng thang máy còn có thể trở thành đường dẫn khói lan nhanh giữa các tầng, biến thang máy thành một khoang kín đầy khí độc chỉ trong vài phút. Nhiều tòa nhà đã lắp biển cảnh báo “không sử dụng thang máy khi có cháy” ngay tại sảnh thang, nhưng trong lúc hoảng loạn, người dân vẫn dễ bỏ qua. Khi thoát hiểm khi cháy trong nhà cao tầng, cầu thang bộ luôn là lựa chọn an toàn hơn, kể cả khi phải di chuyển từ tầng cao.

3.2. Không cố đi qua khu vực có khói dày

Khói là nguyên nhân gây tử vong nhiều hơn cả ngọn lửa trong phần lớn các vụ cháy, do khí độc và tình trạng ngạt thở xảy ra rất nhanh, đôi khi chỉ sau vài hơi thở. Nếu hành lang hoặc cầu thang thoát hiểm đã bị khói bao phủ dày đặc, không nên cố băng qua.

Cách xử lý phù hợp là cúi thấp người, di chuyển sát mặt đất nơi không khí còn tương đối sạch vì khói nóng thường bốc lên cao trước, dùng khăn ướt che mũi miệng, hoặc tìm lối thoát thay thế như ban công, cửa sổ nếu điều kiện cho phép.

3.3. Không quay lại lấy đồ khi đã bắt đầu thoát nạn

Sau khi đã ra khỏi khu vực nguy hiểm, nhiều người sực nhớ ra vật gì đó quan trọng còn để lại và có xu hướng quay vào lấy. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến người thoát nạn thành công lại gặp nạn ngay sau đó. Đường thoát hiểm ban đầu có thể đã bị lửa hoặc khói chặn lại chỉ sau vài phút, nên việc quay lại gần như luôn tiềm ẩn rủi ro lớn hơn giá trị món đồ cần lấy, dù đó là tiền bạc, giấy tờ nhà đất hay thú cưng.

Nếu thực sự lo lắng cho vật nuôi hoặc giấy tờ quan trọng, cách an toàn hơn là báo ngay cho lực lượng cứu hộ để họ hỗ trợ khi điều kiện cho phép.Trong quá trình xử lý khi cháy nhà, lựa chọn đúng lối thoát và di chuyển khỏi khu vực nguy hiểm là ưu tiên quan trọng để bảo vệ tính mạng.

4. Sau khi thoát ra ngoài, không quay lại đám cháy

4.1. Không tự ý quay lại để cứu người hoặc lấy tài sản

Tâm lý muốn quay lại cứu người thân hoặc vật nuôi còn kẹt bên trong là điều dễ hiểu, nhưng nếu không có kỹ năng và trang bị bảo hộ phù hợp, hành động này thường khiến số người gặp nạn tăng thêm thay vì giảm đi. Nhiều vụ việc thực tế ghi nhận người quay lại cứu người thân lại là nạn nhân bị ngạt khói nặng nhất trong vụ cháy.

Việc cần làm là thông báo ngay vị trí người còn mắc kẹt cho lực lượng cứu hộ để họ tiếp cận bằng phương tiện và kỹ năng chuyên môn, thay vì tự mình xông vào khu vực đầy khói và nhiệt. Khi đã thoát ra ngoài, việc không quay lại công trình cũng là một phần quan trọng trong cách xử lý khi phát hiện cháy an toàn.

4.2. Không đứng gần công trình để theo dõi đám cháy

Đứng quá gần khu vực cháy để quan sát tiềm ẩn nhiều rủi ro như sập đổ kết cấu, nổ bình gas, mảnh vỡ hoặc kính rơi từ trên cao, hoặc cháy lan bất ngờ sang khu vực xung quanh do gió. Ngay cả khi ngọn lửa có vẻ đã được kiểm soát, người dân vẫn không nên chủ quan vì bên trong công trình có thể còn nhiệt độ cao, khói và các vật liệu chưa cháy hoàn toàn. 

Người không tham gia xử lý trực tiếp nên di chuyển ra khoảng cách an toàn, đứng ở phía đầu gió, và nhường không gian cho lực lượng chữa cháy làm việc, đồng thời giữ lối vào cho xe cứu hỏa và xe cứu thương không bị đám đông cản trở.

4.3. Ghi nhớ những thông tin quan trọng để hỗ trợ lực lượng PCCC

Sau khi thoát ra ngoài, hãy cung cấp cho lực lượng PCCC và CNCH số người còn mắc kẹt, vị trí cuối cùng nhìn thấy họ, tầng hoặc phòng có người bên trong và những khu vực có bình gas, hóa chất, xăng dầu hoặc vật liệu dễ cháy nổ. Những thông tin này giúp lực lượng chức năng xác định nhanh khu vực cần tìm kiếm và lựa chọn cách xử lý khi phát hiện cháy phù hợp. Trong quá trình xử lý khi cháy nhà, người dân không nên tự ý quay lại công trình để kiểm tra hoặc cứu người.

Gia đình nên chủ động chuẩn bị bình chữa cháy, thiết bị báo cháy và phương tiện hỗ trợ thoát hiểm khi cháy phù hợp với đặc điểm ngôi nhà. Các thành viên cũng cần ghi nhớ không nên làm gì khi cháy và thực hành trước những tình huống cơ bản để giảm sai sót khi sự cố xảy ra. Bảo hộ Sanboo cung cấp các sản phẩm PCCC và bảo hộ giúp gia đình chủ động hơn trong việc phòng ngừa, xử lý khi cháy nhà và thoát nạn an toàn.

Nếu bạn đang cần thiết bị PCCC nhập sỉ, chất lượng hãy liên hệ Bảo hộ Sanboo ngay hôm nay.